Resistente schimmel Candida auris verspreidt zich in Amerikaanse zorginstellingen

De Amerikaanse gezondheidsautoriteit CDC waarschuwt voor de verdere verspreiding van Candida auris, een schimmel die vooral in zorginstellingen voor problemen zorgt. Volgens de CDC zijn er in 2026 meer dan 3.000 gevallen gemeld, verspreid over 23 Amerikaanse staten. Een deel van de aangetroffen stammen blijkt bovendien ongevoelig voor de medicijnen die artsen normaal gesproken inzetten tegen schimmelinfecties. Experts benadrukken tegelijkertijd dat het risico voor het brede publiek laag is: het gaat vooral om plekken zoals ziekenhuizen en verpleegafdelingen, waar extra voorzorgsmaatregelen nodig zijn om verdere verspreiding af te remmen. Candida auris is een gistachtige schimmel die in 2009 voor het eerst werd beschreven, na een vondst in Japan. De naam "auris" verwijst naar het Latijnse woord voor oor, omdat de schimmel destijds werd geïsoleerd uit een oorinfectie. In de jaren daarna is de schimmel op verschillende continenten opgedoken. Wat Candida auris onderscheidt van veel verwante gisten, is dat hij zich relatief gemakkelijk kan handhaven op de huid van mensen en op oppervlakken in de omgeving. Iemand kan de schimmel bij zich dragen zonder er ziek van te worden; dat wordt kolonisatie genoemd. Zo'n drager merkt daar zelf niets van, maar kan de schimmel wel onbedoeld doorgeven aan anderen of aan het oppervlak van bijvoorbeeld bedden, apparatuur en handcontactpunten. Juist die eigenschappen maken de schimmel in de context van de zorg lastig. Candida auris kan langere tijd overleven op oppervlakken en is soms moeilijk volledig te verwijderen met standaard schoonmaakmethoden. Daardoor kan hij zich binnen een afdeling of instelling verspreiden als de hygiënemaatregelen niet strikt worden nageleefd. Een bijkomend probleem is dat de schimmel in het laboratorium met gangbare technieken niet altijd goed wordt herkend, waardoor hij in het verleden weleens is verwisseld met andere gisten. Betere en snellere identificatie is daarom een belangrijk onderdeel van de aanpak, omdat vroege herkenning het mogelijk maakt om gericht in te grijpen en verspreiding te beperken. Waarom vormen schimmels zoals deze eigenlijk een risico in zorginstellingen? Dat heeft alles te maken met de mensen die daar verblijven. In ziekenhuizen en zeker op intensivecareafdelingen liggen relatief veel patiënten die ernstig ziek zijn, een verzwakt afweersysteem hebben of langdurig medische hulpmiddelen nodig hebben. Denk aan infusen, beademingsapparatuur, katheters en andere lijnen die het lichaam binnengaan. Voor micro-organismen die normaal gesproken op de huid blijven, kunnen zulke hulpmiddelen een route naar het bloed of naar dieper gelegen weefsel vormen. Bij gezonde mensen met een goed werkend immuunsysteem is de kans dat Candida auris een serieuze infectie veroorzaakt klein, maar bij kwetsbare patiënten ligt dat anders. Zij lopen meer risico op een ernstige infectie, en daarom richt de zorg zich er vooral op om juist deze groep te beschermen. Het tweede aandachtspunt dat de CDC noemt, is de resistentie. Sommige stammen van Candida auris reageren niet meer op de gebruikelijke schimmelmedicijnen. Dit past in een breder en al langer bekend verschijnsel dat antimicrobiële resistentie wordt genoemd, vaak afgekort tot AMR. Antimicrobiële resistentie is de overkoepelende term voor het vermogen van micro-organismen, zoals bacteriën, schimmels, virussen en parasieten, om ongevoelig te worden voor de middelen die bedoeld zijn om ze te bestrijden. Bij bacteriën spreken we meestal over antibioticaresistentie; bij schimmels gaat het om resistentie tegen antischimmelmiddelen. Het principe is in de kern hetzelfde: door natuurlijke variatie en selectie kunnen micro-organismen die een behandeling overleven zich verder vermenigvuldigen, waardoor een middel na verloop van tijd minder goed of niet meer werkt. Resistentie is geen nieuw fenomeen en ook geen probleem dat beperkt blijft tot één schimmel of één land. Wereldwijd houden gezondheidsorganisaties zich al jaren bezig met het afremmen van AMR, omdat het minder behandelmogelijkheden betekent voor infecties die vroeger goed te bestrijden waren. Verstandig en terughoudend gebruik van antibiotica en antischimmelmiddelen speelt daarbij een belangrijke rol: hoe vaker en breder deze middelen worden ingezet, hoe meer gelegenheid micro-organismen krijgen om resistentie te ontwikkelen. Candida auris is in die zin een voorbeeld van een breder patroon dat de aandacht heeft van artsen, microbiologen en beleidsmakers. Het feit dat een deel van de stammen resistent is, maakt de aanpak lastiger, maar het betekent niet automatisch dat er geen behandelmogelijkheden meer zijn. Wel onderstreept het waarom vroege herkenning en het beperken van verspreiding zo belangrijk zijn. Preventie draait in de praktijk vooral om consequente infectiepreventie. Goede handhygiëne is daarvan de bekendste en meest onderzochte pijler: zorgvuldig handen wassen en desinfecteren voorkomt dat micro-organismen van de ene persoon of het ene oppervlak naar het andere worden overgebracht. Daarnaast zijn zaken van belang zoals grondige reiniging en desinfectie van ruimten en apparatuur, het gebruik van beschermende kleding waar nodig, en het isoleren of apart verplegen van patiënten bij wie de schimmel is aangetroffen. Ook screening kan helpen: door na te gaan of iemand drager is, kunnen zorginstellingen gerichter maatregelen nemen. Deze aanpak is niet uniek voor Candida auris, maar vormt de standaard bij het beheersen van lastige ziekenhuisinfecties in het algemeen. De boodschap van experts is dan ook dat de verspreiding vertraagd kan worden wanneer instellingen deze basisprincipes strikt toepassen. Voor mensen buiten de zorg is er weinig reden tot ongerustheid. Het risico voor het algemene publiek wordt door deskundigen als laag ingeschat. Gezonde mensen die niet in een ziekenhuis of langdurige zorginstelling verblijven, lopen doorgaans nauwelijks kans op een ernstige infectie door deze schimmel. De aandacht gaat vooral uit naar acute zorginstellingen en andere plekken waar kwetsbare patiënten samenkomen, omdat daar de combinatie van vatbare mensen en mogelijke overdracht het grootst is. Het is nuttig om de berichtgeving in dat licht te lezen: het gaat om een reële uitdaging voor de zorg, niet om een acute bedreiging voor de doorsnee burger in het dagelijks leven. Het is belangrijk om deze ontwikkeling nuchter in een breder kader te plaatsen. De cijfers die de CDC noemt, hebben betrekking op de Verenigde Staten, en het beeld kan per land en per regio verschillen. Cijfers over meldingen zijn bovendien deels afhankelijk van hoe goed en hoe vaak er wordt getest en gerapporteerd; betere herkenning kan er bijvoorbeeld toe leiden dat er meer gevallen zichtbaar worden dan voorheen. Er blijft daarom het nodige onzeker, en de situatie kan zich in de loop van de tijd verder ontwikkelen. Wat wel duidelijk is, is dat vroege signalering, goede diagnostiek, verstandig medicijngebruik en strikte hygiëne de belangrijkste instrumenten zijn om verspreiding en resistentie te beperken. Dit artikel is bedoeld als algemene informatie en niet als medisch advies; wie specifieke vragen heeft over gezondheid of infectierisico's kan het beste terecht bij een arts of andere zorgverlener.